Skip to main content

Sterowanie odbiornikiem SDR

Sercem systemu akwizycji danych jest odbiornik SDRplay RSP1A, pracujący w konfiguracji Zero-IF, z próbkowaniem 8 MSPS i 12-bitowym przetwornikiem (tryb BULK - gwarantuje 100% poprawności przesyłu próbek I/Q). Dedykowane oprogramowanie, napisane w Pythonie w oparciu o natywne API SDRplay (wersja 3.15), odpowiada za cały łańcuch przetwarzania danych: od surowych próbek I/Q, przez transformatę Fouriera, aż po zapis gotowych widm w formacie przygotowanym do dalszej analizy.

Częstotliwość pracy odbiornika jest celowo przesunięta względem samej linii wodoru (1420,405751 MHz) o zadany offset — tak, by charakterystyczny dla odbiorników zero-IF "prążek DC" wypadał poza obszarem zainteresowania i nie zniekształcał widma w okolicy linii HI.

1. Spektrometr
  • Transformata Fouriera o rozdzielczości 32768 punktów, co przy paśmie 8 MHz daje rozdzielczość częstotliwościową rzędu 244 Hz — odpowiednik ok. 0,05 km/s w skali prędkości radialnej, wystarczający do rozdzielenia subtelnej struktury profilu linii.
  • Dwustopniowe uśrednianie widma: uśrednianie pośrednie - Intermediate Average - (arytmetyczne, na poziomie kolejnych ramek FFT) oraz uśrednianie dynamiczne o zadanej stałej czasowej - Dynamic Averaging - (wykładnicza średnia krocząca), pozwalające świadomie dobrać kompromis między czasem obserwacji a stosunkiem sygnału do szumu.
  • Podgląd widma na żywo, aktualizowany w czasie rzeczywistym.
2. Rejestracja danych obserwacyjnych
  • Automatyczny, cykliczny zapis widm do plików w formacie HDF5 — dokładnie raz na każdą pełną stałą czasową uśredniania, tak by kolejne zapisane widma stanowiły niezależne, w pełni uśrednione realizacje pomiaru.
  • Każdy plik zawiera oś częstotliwości, widmo mocy w skali decybelowej oraz komplet metadanych aparaturowych — rozmiar FFT, częstotliwość próbkowania, częstotliwość pracy odbiornika, parametry uśredniania, znacznik czasu. Pojedynczy plik jest więc samowystarczalną jednostką danych, gotową do dalszej analizy bez konieczności sięgania do dziennika obserwacji.
3. Integracja z systemem sterowania anteną

Oprogramowanie odbiornika i oprogramowanie sterujące anteną działają jako dwie niezależne aplikacje, uruchomione na osobnych komputerach połączonych siecią lokalną. W chwili rozpoczęcia każdego cyklu całkowania odbiornik odpytuje aplikację antenową o aktualnie ustawione współrzędne — rektascensję i deklinację — i dołącza je do metadanych zapisywanego pliku.

Dzięki temu każde zarejestrowane widmo jest jednoznacznie powiązane z rzeczywistym kierunkiem, w którym była ustawiona antena w chwili jego rejestracji. Ma to znaczenie zarówno przy obserwacjach ze śledzeniem obiektu, jak i przy obserwacjach anteną nieruchomą, gdzie kolejne skany mogą odpowiadać różnym kierunkom na niebie.

System jest rozwijany iteracyjnie. Kolejne moduły — m.in. kalibracja temperatury systemu, dopasowanie profilu linii oraz tryb radiometryczny — są obecnie w przygotowaniu i zostaną opisane osobno po ich wdrożeniu.